Vijf aandachtspunten bij een successieplanning met een zorgkind

2017-12-21T13:54:55+00:00 30 november 2017|Successie|

Kinderen met een mentale of zware fysische beperking of kinderen met een psychische kwetsbaarheid vragen levenslang bijzondere aandacht. De meeste ouders staan hier elke dag voor in en doen dit met hart en ziel. Maar wat als u, als ouder niet langer in staat bent om deze zorg op u te nemen? Wat dient er te gebeuren na uw overlijden? Bij het opzetten van een familiale vermogensplanning met zorgkinderen gaat het om veel meer dan het louter besparen van erfbelasting. Het doel is om een planning op te zetten die ook voorziet in de zorg, de begeleiding en de bescherming van uw kind. Hoe dit best gebeurt, hangt af van uw persoonlijke wensen en bezorgdheden, de aard van de beperking, uw vermogen, etc..

Hierna lichten we alvast enkele aandachtspunten toe die op de voorgrond kunnen treden.

1. Onverdeeldheden vermijden

Heeft u meerdere kinderen, dan zal uw zorgkind, volgens de wettelijke regeling, uw vermogen verwerven in onverdeeldheid met zijn broers en/of zussen. Elk kind erft een stukje van alles. Voor het erfrecht zijn namelijk alle kinderen gelijk. Het erfrecht houdt geen rekening met de specifieke noden van sommige kinderen. Mogelijks is dit niet gewenst en wil u bepaalde goederen laten toekomen aan het ene kind en bijvoorbeeld andere goederen, die gemakkelijk te beheren zijn, aan uw zorgkind.

Bovendien kan een onverdeeldheid, vooral als het gaat om onroerende goederen, bepaalde problemen met zich meebrengen. Zo zal de tussenkomst van een vrederechter noodzakelijk zijn, indien één van de kinderen wenst uit onverdeeldheid te treden en uw zorgkind is handelingsonbekwaam. Het kan belangrijk zijn om deze situatie te vermijden en na te gaan welke goederen u wenst na te laten aan wie.

U kan hierop ingrijpen door uw nalatenschap te sturen en bepaalde goederen volledig te laten toekomen aan bepaalde erfgenamen. Dit kan in overleg met uw kinderen opgesteld worden. U kan uw nalatenschap sturen door het opmaken van een testament of door nu reeds goederen te schenken (in blote eigendom) aan bepaalde kinderen.

2. Omzetting van de blote eigendom: een gevaar voor uw zorgkind?

Indien u niets heeft geregeld, vererft uw vermogen bij uw overlijden volgens de wettelijke regels. Bent u gehuwd en heeft u kinderen, dan zal uw echtgeno(o)t(e) het vruchtgebruik verkrijgen en de kinderen de blote eigendom.

Kinderen hebben als blote eigenaar het recht om de omzetting te vragen van de blote eigendom in volle eigendom. Ze kunnen als het ware een uitbetaling vragen van de blote eigendom. Indien uw zorgkind handelingsbekwaam is kan het zelf de omzetting vragen. Dit kan enerzijds voor de langstlevende ouder, die moet uitbetalen of goederen afstaan, een financieel probleem vormen. Anderzijds is het veelal niet wenselijk ter bescherming van het zorgkind, bijvoorbeeld indien dit spilzuchtig is, gokverslaafd is, een bipolaire stoornis heeft, of…

Indien uw kind handelingsonbekwaam is kan de vrederechter dit mogelijks in zijn/haar plaats eisen, dit om gelden vrij te maken voor de verzorging van het zorgkind.

We illustreren dit met een voorbeeld. U bezit naast de gezinswoning nog een appartement met een waarde van € 300.000. Na het overlijden komt het appartement in vruchtgebruik toe aan de langstlevende partner (die 62 jaar is) en in blote eigendom aan uw zorgkind. Uw kind vraagt om de omzetting van de blote eigendom. Hierdoor zal de langstlevende € 186.000 (€ 300.000 x 62%) moeten uitbetalen aan uw zorgkind, waarover het vrij kan beschikken.

Is er hiervoor een oplossing? Ja, u kan uw zorgkind het recht om de omzetting te vragen ontnemen via een clausule in een testament.

3. Het reservatair erfdeel: meer nalaten aan één kind?

Afhankelijk van uw concrete situatie kan het wenselijk zijn om een groter of een kleiner deel van uw vermogen te laten toekomen aan uw zorgkind.

Kinderen hebben steeds recht op een voorbehouden erfdeel van uw nalatenschap die u hen niet kan ontnemen, de zogenaamde “reserve”. Indien zij dit niet ontvangen kunnen zij hun erfdeel opeisen, zij kunnen “inkorting” van de nalatenschap vragen. Een ander deel van uw nalatenschap, het vrij beschikbaar deel, kan u nalaten of schenken aan wie u wenst en hiermee dus bepaalde kinderen bevoordelen.

Tot en met 31 augustus 2018 hebben uw kinderen recht op volgend voorbehouden erfdeel van uw nalatenschap:

Vanaf 1 september 2018 wordt de reserve van de kinderen beperkt tot de helft van de nalatenschap, dit ongeacht het aantal kinderen. Het vrij beschikbaar deel is dan altijd de helft.

U bent vanaf dat moment dus vrijer om een groter deel van uw vermogen na te laten(of te schenken) aan uw partner, uw kind dat bijzondere zorg nodig heeft, een goed doel,… Het kan bovendien wenselijk zijn om uw planning uit het verleden te herbekijken

4. Wat indien uw zorgkind geen afstammelingen heeft?

Vaak is het zo dat uw zorgkind zelf geen kinderen zal of kan krijgen. Indien dit kind zelf over een vermogen beschikt (zelf gespaard of afkomstig uit uw nalatenschap) worden we vroeg of laat geconfronteerd met het overlijden van uw zorgkind. Indien uw kind bij zijn/haar overlijden zelf geen afstammelingen nalaat, zal diens nalatenschap toekomen aan zijn/haar dichtste familie. In principe verkrijgt elke ouder 1/4de en verkrijgen de broers en zussen de rest.

De erfbelasting tussen broers en zussen loopt echter snel op:

Deze tarieven worden toegepast op de roerende en de onroerende goederen samen zodat vrij snel de schijf van 65% van toepassing is.

De tarieven tussen ouders en kinderen liggen echter heel wat lager:

Indien de ouders bij het overlijden van het zorgkind reeds zelf overleden zijn, dan erven de broers en zussen alles en zijn de hoge tarieven integraal van toepassing. Om deze hoge fiscale factuur te vermijden kan u als ouder een testament opmaken, een zogenaamd restlegaat, waarin u bepaalt dat de goederen die uw zorgkind van u erft, bij zijn of haar later overlijden moeten toekomen aan uw andere kinderen. Door dit op de juiste manier te formuleren kan deze overgang op een fiscaalvriendelijke manier gebeuren.

5. Het recht op tegemoetkomingen behouden

Personen met een beperking hebben vaak recht op een inkomensvervangende tegemoetkoming en een integratietegemoetkoming. Het bedrag hiervan wordt bepaald op basis van de gezinssituatie en het inkomen opgenomen in de aangifte in de personenbelasting.

Uw kind kan deze tegemoetkoming verliezen wanneer het een (te) hoog inkomen heeft of zijn/haar partner een (te) hoog inkomen heeft. Dit inkomen kan ook afkomstig zijn uit onroerende goederen die het van u erft.

Het is aangewezen om hier in uw successieplanning rekening mee te houden.

Besluit

Bovenstaande aandachtspunten zijn slechts een eerste aanzet tot nadenken over een successieplanning met een zorgkind. Gezien de specifieke materie is elke situatie anders en dienen alle facetten in kaart te worden gebracht. Lemon Consult kan u hierin begeleiden.

Liesje Vanneste & Kristof Delobelle