Successieplanning met een zorgkind

Kinderen met een mentale of ernstige fysieke beperking, of kinderen met een psychische kwetsbaarheid, vragen levenslang bijzondere aandacht. Als ouder sta je daar elke dag opnieuw voor klaar — met volledige toewijding. Maar wat gebeurt er wanneer jij die zorg niet langer zelf kan opnemen? Wat moet er geregeld worden voor later, zelfs na je overlijden?

Een successieplanning met een zorgkind gaat veel verder dan het optimaliseren van de erfbelasting. Het draait vooral om de bescherming, begeleiding en financiële zekerheid van je kind, afgestemd op jouw wensen, de aard van de beperking en de omvang van je vermogen.

Hoe vermijd je onverdeeldheden?

Wanneer je meerdere kinderen hebt, erven zij volgens de wettelijke regels samen in onverdeeldheid. Dat betekent dat alle kinderen een stukje van alles erven — zonder rekening te houden met eventuele bijzondere noden van één van hen. Zo’n onverdeeldheid kan moeilijkheden veroorzaken, zeker als een zorgkind onder bewind staat of wanneer belangrijke beslissingen de goedkeuring van alle erfgenamen vereisen.

Je kan dit vermijden door bepaalde goederen volledig toe te wijzen aan specifieke erfgenamen. Dat kan via een testament (ontdek hier hoe je dat doet) of via schenkingen in blote eigendom tijdens je leven. Zo stuur je je nalatenschap bewust en voorkom je ongewenste situaties.

Omzetting van de blote eigendom: een risico?

Als er niets geregeld is, erft je partner het vruchtgebruik en erven de kinderen de blote eigendom. Als blote eigenaar heeft een kind het recht om de omzetting naar volle eigendom te vragen, wat neerkomt op de uitbetaling van de waarde van de blote eigendom.

Is je zorgkind handelingsbekwaam, dan kan het die omzetting zelf vragen. Is je kind onder bewind, dan kan de vrederechter dat in zijn of haar plaats doen. In beide gevallen kan dit financiële druk zetten op de langstlevende ouder.

Voorbeeld: Stel dat er, naast de gezinswoning, een appartement is van € 300.000. Na je overlijden gaat het vruchtgebruik naar je partner (62 jaar) en de blote eigendom naar je zorgkind. Indien de rechter een omzetting toestaat, moet je partner € 186.000 (€ 300.000 × 62%) uitbetalen aan het zorgkind.

Om dit risico te vermijden kan je via een testament bepalen dat je zorgkind het recht tot omzetting niet heeft.

Meer of minder nalaten aan uw zorgkind?

Volgens het wettelijk erfrecht erven kinderen elk een gelijk deel. Toch kan het wenselijk zijn om af te wijken van die gelijke verdeling, afhankelijk van de situatie en de specifieke zorgbehoeften van je kind.

Dat kan via een testament of via schenkingen. Hou daarbij wel rekening met de “reserve”: het deel waarop elk kind altijd recht heeft. De reserve bedraagt steeds de helft van je nalatenschap, ongeacht het aantal kinderen; de andere helft kan je vrij toewijzen.

Heb je twee kinderen, dan heeft elk recht op minstens 25% van je nalatenschap — over de overige 50% kan je vrij beschikken.

Uw zorgkind heeft geen afstammelingen?

Veel zorgkinderen hebben zelf geen afstammelingen. Als je kind overlijdt zonder kinderen, erven beide ouders (indien nog in leven) elk 1/4de en gaan de overige delen naar broers en zussen.

Op erfenissen tussen broers en zussen kunnen de tarieven in de erfbelasting oplopen tot 55% zodra iemand meer dan € 75.000 erft. Dat hoge tarief geldt voor zowel roerende als onroerende goederen.

Om deze fiscale druk te vermijden kan je via een testament bepalen dat wat je zorgkind van jou erft, bij zijn of haar overlijden moet toekomen aan je andere kinderen. Dit heet een restlegaat. Je andere kinderen betalen dan erfbelasting aan de gunstigere tarieven in rechte lijn (ouder-kind).

Wat met het recht op tegemoetkomingen?

Personen met een beperking hebben vaak recht op een inkomensvervangende tegemoetkoming en een integratietegemoetkoming. De hoogte van die tegemoetkomingen hangt af van:

• de gezinssituatie
• het inkomen, zoals opgenomen in de aangifte in de personenbelasting

Een te hoog inkomen — bijvoorbeeld uit geërfde onroerende goederen — kan ervoor zorgen dat je zorgkind (een deel van) de tegemoetkomingen verliest. Het is daarom belangrijk om ook hiermee rekening te houden binnen je successieplanning.

Ontdek hier meer tips over het opzetten van een successieplanning met zorgkinderen.

Lees hier het verhaal van Lieve en Luc in de Handiscoop van januari 2021 >