Bouw je samen met je partner een vermogen op, dan wil je wellicht dat de langstlevende van jullie goed beschermd is. Tegelijk wil je onaangename fiscale verrassingen vermijden. Het beding van aanwas kan in dat geval een zeer interessante oplossing zijn.

Wat is een beding van aanwas?

Een beding van aanwas is een overeenkomst tussen mede-eigenaars waarbij zij afspreken dat, bij het overlijden van één van hen, diens aandeel automatisch toekomt aan de langstlevende.

De overeenkomst moet betrekking hebben op welbepaalde goederen, zoals een woning of ander onroerend goed, een effecten‑ of beleggingsportefeuille, aandelen of andere vermogensbestanddelen.

Juridisch wordt het beding van aanwas gekwalificeerd als een kanscontract. Elke partij heeft bij het afsluiten van de overeenkomst een gelijke kans om uiteindelijk volle eigenaar te worden van het geheel, afhankelijk van een onzekere gebeurtenis: wie het langst leeft. Net dit onzeker karakter is doorslaggevend voor de fiscale behandeling.

Wanneer vermijd je erfbelasting?

Het grote fiscale voordeel van het beding van aanwas vloeit voort uit het feit dat de verkrijging door de langstlevende niet via de nalatenschap verloopt.

Wanneer het beding correct is opgesteld en voldoet aan de voorwaarden van de Vlaamse Belastingdienst (VLABEL), wordt de aanwas beschouwd als een verkrijging ten bezwarende titel. Fiscaal gezien gaat het dus niet om een kosteloze overdracht, zoals een schenking of erfenis, maar om de uitvoering van een vooraf gesloten overeenkomst met wederzijdse (gelijke) kansen.

De fiscale gevolgen kunnen als volgt worden samengevat:

  • geen erfbelasting bij het overlijden van de eerststervende;
  • geen schenkbelasting;
  • bij onroerende goederen is er verkooprecht verschuldigd op het aandeel dat aanwast, wat vaak aanzienlijk lager is dan erfbelasting.

Dit maakt dat het beding van aanwas in veel situaties fiscaal voordeliger uitkomt dan een klassieke erfenis of schenking.

Extra bescherming tegen aanspraken van kinderen

Een belangrijk bijkomend voordeel is dat de aanwas ten voordele van de langstlevende niet vatbaar is voor inkorting door de kinderen van de eerststervende.

Omdat het betrokken goed geen deel uitmaakt van de nalatenschap, kunnen reservataire erfgenamen (zoals kinderen) hierop geen aanspraak maken. Zij kunnen het beding dus niet aantasten via een vordering tot inkorting, wat bij schenkingen of testamentaire beschikkingen wél mogelijk is. Het beding van aanwas biedt de langstlevende daardoor een zeer sterke en juridisch zekere bescherming.

Voor wie interessant?

Het beding van aanwas wordt vaak geassocieerd met ongehuwde partners, maar het toepassingsgebied is ruimer. Het kan onder meer interessant zijn voor:

  • ongehuwde samenwonenden die elkaar maximaal willen beschermen;
  • echtgenoten gehuwd onder scheiding van goederen, voor eigen goederen of beleggingen;
  • familieleden of andere partners die samen investeren.

Praktisch voorbeeld:

Sofie en Thomas zijn gehuwd onder het stelsel van scheiding van goederen en hebben gezamenlijke kinderen. Zij hebben samen een familiale vennootschap uitgebouwd, waarvan zij elk 50% van de aandelen bezitten. Hun belangrijkste bekommernis is dat de langstlevende echtgenoot de controle over de vennootschap behoudt, zonder fiscale druk of inmenging van de kinderen op dat moment.

Daarom sluiten zij een beding van aanwas af op hun aandelen. Wanneer Thomas overlijdt, wordt Sofie volle eigenaar van alle aandelen. Zij is geen erfbelasting verschuldigd, behoudt de volledige zeggenschap over de vennootschap en kan niet geconfronteerd worden met een vordering tot inkorting door de kinderen. Die erven pas later, bij het overlijden van de langstlevende.

Strikte voorwaarden

VLABEL aanvaardt het beding van aanwas (en de fiscale uitwerking hiervan), maar stelt hier strikte voorwaarden aan. De kernvoorwaarde blijft het evenwicht van kansen, wat zich vertaalt in:

  • een gelijkwaardige inbreng;
  • een voldoende gelijkaardige levensverwachting van de betrokken partijen.

VLABEL aanvaardt niet dat een ongelijk leeftijdsverschil wordt gecompenseerd door een grotere inbreng.

Hoewel medische attesten niet wettelijk verplicht zijn, worden zij in de praktijk frequent toegevoegd om aan te tonen dat geen van de partijen bij het afsluiten van het beding een kennelijk hoger overlijdensrisico vertoonde dan de andere. Latere wijzigingen in gezondheidstoestand zijn in principe niet relevant voor de beoordeling.

Antimisbruikbepaling

Zelfs indien aan de klassieke voorwaarden is voldaan, kan VLABEL het beding toetsen aan de algemene antimisbruikbepaling. Volgens de administratie is geen sprake van fiscaal misbruik wanneer:

  • het beding steunt op reële niet‑fiscale motieven, en
  • deze motieven voldoende opwegen tegen de fiscale voordelen.

Motieven zoals wederzijdse bescherming van de partner, vermogenscontinuïteit of het veiligstellen van gezamenlijke investeringen worden doorgaans als legitiem aanvaard.

Ook optionele bedingen van aanwas, waarbij de langstlevende op het moment van overlijden kan kiezen of hij het beding al dan niet uitoefent, worden op zich niet als fiscaal misbruik beschouwd.

Het risico op fiscale verwerping verhoogt echter wanneer het beding wordt gecombineerd met andere rechtshandelingen, zoals een voorafgaande wijziging van de huwelijksovereenkomst. In dergelijke gevallen beoordeelt VLABEL de totale opzet bijzonder kritisch. Een zorgvuldige analyse en duidelijke motivering zijn dan ook essentieel.

Vormvereisten

Voor bedingen die betrekking hebben op onroerende goederen is een notariële akte verplicht.

Voor roerende goederen kan het beding via een onderhandse overeenkomst worden opgesteld, maar ook dan is een zorgvuldige contractuele redactie cruciaal. Een onzorgvuldig opgesteld beding kan alsnog leiden tot schenk- of erfbelasting door herkwalificatie of fiscale verwerping.

Besluit

Het beding van aanwas blijft anno 2026 een krachtig instrument binnen vermogens‑ en successieplanning, mits het zorgvuldig wordt opgezet en strikt voldoet aan de door VLABEL ontwikkelde criteria. Een grondige voorafgaande analyse en een correcte contractuele uitwerking zijn daarbij onmisbaar.

Dana Vandaele
Expert familiale planning

Print 🖨 PDF 📄