Als je in het huwelijksbootje stapt, zijn er veel keuzes te maken: de gastenlijst, de bestemming van de huwelijksreis… en ook het huwelijksstelsel waaronder je wilt trouwen. Dat laatste staat wellicht niet bovenaan de to-do-lijst, maar verdient toch de nodige aandacht. Je huwelijksstelsel bepaalt namelijk mee wat tijdens het huwelijk eigen blijft en wat tot het gemeenschappelijk vermogen zal behoren.
Daarnaast speelt ook het vermogen dat je al vóór het huwelijk bezat een belangrijke rol. Misschien heb je voordien al een aanzienlijk vermogen opgebouwd of heb je reeds vermogen verkregen ingevolge een schenking of een erfenis.
Toch is het niet steeds eenvoudig om te bepalen wat precies eigen of gemeenschappelijk is. Wat je zelf als “van mij”, “van jou”, of “van ons” beschouwt, blijkt in de praktijk namelijk niet steeds met de juridische realiteit overeen te stemmen.
Huwelijksstelsels en het bestaan van verschillende vermogens
De voornaamste huwelijksvermogensstelsels waaronder je kunt huwen, zijn het wettelijk stelsel en het stelsel van scheiding van goederen. Sluit je vóór het huwelijk geen huwelijksovereenkomst af, dan ben je automatisch onder het wettelijk stelsel getrouwd.
Wie gehuwd is onder het wettelijk stelsel, beschikt over drie vermogens, zijnde: het eigen vermogen van elke echtgenoot en het gemeenschappelijk vermogen. Als je daarentegen getrouwd bent onder het stelsel van scheiding van goederen, dan heb je in principe enkel de eigen vermogens van de echtgenoten. Bij dit laatste stelsel is het echter ook mogelijk om een toegevoegd intern gemeenschappelijk vermogen (ook wel “TIGV” genoemd) op te nemen. Hierdoor kun je ervoor kiezen om bepaalde goederen toch gemeenschappelijk te maken.
De kwalificatie van goederen onder het wettelijk stelsel
Wettelijke principes
Ben je gehuwd onder het wettelijk stelsel, dan bepaalt de wet bovendien ook mee welke goederen tot het eigen vermogen van de echtgenoten en welke tot het gemeenschappelijk vermogen kunnen behoren.
Vaak voorkomende misverstanden
De volgende voorbeelden illustreren hoe echtgenoten die gehuwd zijn onder het wettelijk stelsel in de praktijk soms moeilijk kunnen inschatten of een goed tot het eigen vermogen van één van hen behoort, dan wel deel uitmaakt van hun gemeenschappelijk vermogen.
“Mijn loon staat op mijn rekening, dus dit is van mij”
De beroepsinkomsten behoren bij het wettelijk stelsel, in tegenstelling tot het stelsel van scheiding van goederen, steeds tot het gemeenschappelijk vermogen. Hier kan je niet van afwijken, aangezien dit een wezenlijk kenmerk van het wettelijk stelsel vormt.
Bovendien mag je uit het loutere feit dat een bankrekening op naam van één echtgenoot staat, niet zonder meer afleiden dat de gelden op die rekening ook tot diens eigen vermogen behoren. Het zijn namelijk de huwelijksvermogensrechtelijke regels, en niet de naam van de rekeninghouder, die bepalen of deze gelden eigen dan wel gemeenschappelijk zijn. Zoals verder wordt toegelicht, geldt onder het wettelijk stelsel namelijk het vermoeden dat goederen gemeenschappelijk zijn, tenzij hun eigen karakter kan worden aangetoond.
“De vennootschapsaandelen staan op mijn naam, dus deze behoren volledig tot mijn vermogen”
Ook bij vennootschapsaandelen betekent het feit dat ze op naam van één echtgenoot staan ingeschreven, niet automatisch dat ze uitsluitend tot diens eigen vermogen behoren.
Wanneer deze aandelen tijdens het huwelijk met gemeenschappelijke gelden werden verkregen, dan behoort minstens de vermogenswaarde ervan tot het gemeenschappelijk vermogen, ook al staan de aandelen uitsluitend op naam van één van beide echtgenoten.
De wet maakt in bepaalde gevallen namelijk een onderscheid tussen de vermogenswaarde van de aandelen en de lidmaatschapsrechten die eraan verbonden zijn, zoals het stemrecht op de algemene vergadering. Dit onderscheid speelt wanneer de aandelen met gemeenschappelijke gelden werden verkregen en op naam van slechts één echtgenoot zijn ingeschreven. Daarnaast moet de overdracht van de aandelen beperkt zijn op basis van wettelijke, statutaire of contractuele regels (bijvoorbeeld bij een besloten vennootschap of door de opmaak van een aandeelhoudersovereenkomst), ofwel moet enkel de echtgenoot op wiens naam de aandelen staan binnen de vennootschap professioneel actief zijn als bestuurder of zaakvoerder.
Zijn deze wettelijke voorwaarden vervuld, dan kunnen de lidmaatschapsrechten eigen zijn aan die echtgenoot, terwijl de vermogenswaarde van de vennootschapsaandelen gemeenschappelijk blijft. Het feit dat de aandelen op jouw naam staan, betekent in dit geval dus niet dat de volledige waarde ervan uitsluitend aan jou toekomt.
“Het appartement is van mij, dus de huurinkomsten ook”
Het is mogelijk dat je een appartement vóór het huwelijk aankocht, of tijdens het huwelijk kocht met eigen gelden die je bijvoorbeeld ingevolge schenking verkreeg. Het appartement behoort in beide gevallen tot jouw eigen vermogen. Indien je dit eigen appartement vervolgens tijdens het huwelijk zou verhuren, dan betekent dit echter niet zomaar dat de ontvangen gelden eveneens tot je eigen vermogen behoren.
De wet voorziet namelijk dat deze huurinkomsten in principe tot het gemeenschappelijk vermogen behoren.
Je kan hier evenwel van afwijken door in je huwelijksovereenkomst te bepalen dat dit toch zal toekomen aan ieders eigen vermogen.
Indien het appartement ingevolge schenking werd verkregen, is het bovendien belangrijk om ook de voorwaarden van de schenkingsakte na te gaan. De schenker kan daarin immers een zogenaamde uitsluitingsclausule hebben opgenomen, om te vermijden dat de begiftigde het geschonken vermogen zonder diens goedkeuring in de huwgemeenschap zal inbrengen. Een dergelijke uitsluitingsclausule kan niet alleen betrekking hebben op het geschonken goed zelf, maar ook op de inkomsten ervan. In dat geval zullen ook de huurinkomsten van het geschonken appartement eigen blijven. Het is dus niet louter mogelijk om via een clausule in de huwelijksovereenkomst af te wijken van het wettelijk principe dat inkomsten uit eigen goederen gemeenschappelijk zijn. Ook de schenker kan hierop een invloed uitoefenen door in de schenkingsakte dergelijke voorwaarden te voorzien.
“Wij hebben de woning samen gebouwd en betaald, dus ze is van ons beiden”
Ook wanneer echtgenoten samen een woning bouwen en de bouwwerken met gemeenschappelijke middelen financieren, betekent dit niet noodzakelijk dat de woning ook tot het gemeenschappelijk vermogen zal behoren.
Het blijft immers belangrijk om eerst na te gaan wie eigenaar is van de bouwgrond.
Indien één van de echtgenoten reeds vóór het huwelijk een bouwgrond bezat, of deze tijdens het huwelijk verkreeg via schenking of erfenis, dan behoort deze grond tot het eigen vermogen van die echtgenoot. Wanneer vervolgens tijdens het huwelijk met gemeenschappelijke gelden een woning op deze grond wordt gebouwd, dan wordt de eigenaar van de bouwgrond vermoed ook eigenaar te zijn van de daarop gebouwde woning. Het feit dat de bouw van deze woning met gemeenschappelijke gelden werd gefinancierd, maakt de andere echtgenoot dus niet automatisch mede-eigenaar.
Dit betekent echter niet dat de gemeenschappelijke financiering zonder gevolg blijft. Wanneer gemeenschappelijke gelden worden aangewend voor de bouw van een woning die uiteindelijk tot het eigen vermogen van één echtgenoot behoort, kan daarvoor bij de ontbinding van het huwelijksstelsel, bijvoorbeeld door echtscheiding, een vergoeding verschuldigd zijn aan het gemeenschappelijk vermogen.
Om achteraf discussies te vermijden, kunnen echtgenoten hier vooraf een regeling rond treffen. Zo kan bijvoorbeeld worden overwogen om de bouwgrond vooraf in te brengen in de huwgemeenschap, waardoor beide echtgenoten eigenaar worden van zowel de grond als de daarop gebouwde woning.
Belang van aantonen tot welk vermogen iets behoort?
Naast deze wettelijke kwalificatie van goederen, speelt ook het bewijs een belangrijke rol. Zoals eerder reeds kort werd aangehaald, geldt er binnen het wettelijk stelsel immers een vermoeden van gemeenschappelijkheid: bij gebrek aan tegenbewijs, worden de goederen geacht tot het gemeenschappelijk vermogen behoren. Bij het stelsel van scheiding van goederen bestaat er daarentegen een vermoeden van onverdeeldheid.
Kun je dus niet bewijzen dat een goed tot je eigen vermogen behoort, bijvoorbeeld via schenkingsdocumenten of een aankoopakte? Dan kan het goed, naargelang het toepasselijke huwelijksstelsel, worden vermoed deel uit te maken van de huwgemeenschap of in onverdeeldheid toe te behoren aan beide echtgenoten.
Het eigen karakter van goederen kunnen aantonen, kan nochtans nuttig zijn om minder discussie te hebben over de oorsprong van het vermogen bij echtscheiding.
Bovendien kan een gebrek aan dergelijk bewijs ook fiscale gevolgen hebben bij een later overlijden.
Ter illustratie: denk hierbij aan de situatie waarbij je gehuwd bent onder het wettelijk stelsel en je tijdens het huwelijk een geldsom geschonken krijgt. Deze gelden zijn in principe eigen, maar worden veelal op een rekening gestort waarop ook gemeenschappelijke beroepsinkomsten terechtkomen. Na vele jaren blijkt het onmogelijk om de oorspronkelijke eigen gelden nog te traceren (standpunt VLABEL nr. 15034).
Wanneer de andere echtgenoot hierna overlijdt, en de langstlevende het eigen karakter van deze gelden niet meer kan aantonen, kan dat een onaangename fiscale verrassing opleveren. Door het vermoeden van gemeenschappelijkheid, worden deze gelden namelijk als gemeenschappelijk beschouwd, waardoor vervolgens de helft ervan bij het overlijden van de andere echtgenoot in diens nalatenschap terechtkomt. De langstlevende riskeert zo erfbelasting te betalen op gelden die oorspronkelijk volledig tot diens eigen vermogen behoorden.
Hoe voorkom je deze problematiek? Ten eerste bewaar je goed de schenkingsdocumenten waaruit blijkt dat deze gelden tot je eigen vermogen behoren (zie ook een eerder artikel hieromtrent: https://lemonconsult.be/bankgift/). Vervolgens is het aangewezen om de eigen gelden die je ingevolge een schenking verkreeg, na de storting ook verder aan te houden op een persoonlijke bankrekening op jouw eigen naam. Tot slot is het belangrijk dat deze rekening niet wordt gebruikt om gemeenschappelijke gelden, zoals beroepsinkomsten of huurinkomsten van eigen goederen, op te storten en om er vervolgens veelvuldig gemeenschappelijke gezinsuitgaven mee te betalen. Op deze manier blijven de eigen gelden namelijk beter traceerbaar en vermijd je dat deze doorheen de jaren onomkeerbaar vermengd raken met gemeenschappelijke gelden.
Ook om een successieplanning tussen echtgenoten uit te werken, is een duidelijk onderscheid tussen je eigen en gemeenschappelijk vermogen noodzakelijk. Zo is een schenking tussen echtgenoten of het sluiten van een kanscontract niet mogelijk met gemeenschappelijk vermogen.
Conclusie
De vraag “is dit vermogen van mij, van jou of toch van ons?” blijkt soms verrassend moeilijk te beantwoorden indien je gehuwd bent onder het wettelijk stelsel.
De juridische kwalificatie van een goed als eigen of gemeenschappelijk stemt immers niet steeds overeen met wat echtgenoten daar zelf onder verstaan. Of een goed tot het eigen dan wel gemeenschappelijk vermogen behoort, wordt niet alleen bepaald door wettelijke bepalingen, maar kan ook afhangen van afwijkende afspraken in de huwelijksovereenkomst of van specifieke bepalingen in een schenkingsakte.
Een duidelijk overzicht van je vermogen, met aandacht voor de toepasselijke wettelijke regels en eventuele afwijkende afspraken, is daarom geen overbodige luxe is als je gehuwd bent onder het wettelijk stelsel. Zo ben je zeker dat jullie eigen verwachtingen ook overstemmen met de juridische realiteit.
Eline Feys
Expert familiale planning